Praten we over AI, dan belanden we al snel bij uitersten. Bijzonder hoogleraar Lotte Willemsen laat zien dat AI ons tegelijk verbindt en vervreemdt. En waarom communicatieprofessionals juist daar hun werk vinden.
Veel gesprekken over AI volgen eenzelfde patroon: binnen een paar minuten gaat het over uitersten. AI maakt ons werk beter of berooft ons van banen. Maakt ons sneller en slimmer of juist lui en lethargisch. Of wat we ook steeds vaker horen: AI verbindt ons omdat het tijd vrijmaakt voor echt contact of het vervreemdt ons juist van de ander. Kortom, het gaat al snel over hoop of huiver. Hosanna of horror.
Die neiging is begrijpelijk. Ons brein houdt van eenvoud. Zwart of wit. Voor of tegen. Maar de werkelijkheid is vaak complexer. Zeker als het om AI op het werk gaat, en de invloed daarvan op onszelf of elkaar. Dat blijkt ook uit een serie onderzoeken gepubliceerd in Journal of Applied Psychology, met als veelzeggende titel No person is an island. De onderzoekers stelden een fundamentele vraag: wat gebeurt er met mensen als zij voor hun werk steeds vaker samenwerken met AI en steeds minder met collega’s? De uitkomsten laten zich moeilijk vangen in één simpel antwoord.
Wat doet werken met AI met mensen?
Dat blijkt uit vier studies onder medewerkers uit vier landen, met verschillende functies en vormen van AI-gebruik. De onderzoeken laten enerzijds zien: hoe meer mensen met AI werken, hoe meer hun verlangen naar menselijk contact groeit. Ze zoeken meer verbinding op de werkvloer en helpen collega’s vaker. Dat is wat de auteurs een ‘adaptieve reactie’ noemen: een gezonde correctie op wat er verandert. Maar diezelfde blootstelling aan AI voedt ook een maladaptieve reactie. Het onderzoek laat zien dat met het gebruik van AI ook eenzaamheid groeit. Die eenzaamheid blijft niet beperkt tot de werkvloer. De onderzoekers laten zien dat die doorwerkt na werktijd, in een verminderd welzijn. Medewerkers rapporteren vaker slapeloosheid en een hoger alcoholgebruik.
Daarmee legt dit onderzoek een paradox bloot. AI verbindt én vervreemdt. Versterkt én verstoort. Niet óf-óf, maar én-én. Niet zwart-wit, maar simultane tegenstellingen en spanningen.
Waarom simpele verhalen over AI tekortschieten
Voor communicatieprofessionals betekent dit dat simpele verhalen over AI tekortschieten. Wie alleen enthousiasme aanjaagt, mist de schaduwzijde. Wie alleen waarschuwt, ziet niet wat er juist sterker wordt. Laten we daarom stoppen met denken in uitersten. Want juist in de schakering tussen zwart en wit ligt het echte werk. In het leren zien wat zich tussen de uitersten afspeelt. In het ontwerpen van communicatie die daar recht aan doet. En in het versterken van het sociale weefsel dat organisaties zijn – dankzij én ondanks de inzet van AI. Alleen dan kunnen we slim met AI werken, maar ook sociaal blijven met elkaar.
——
Meer columns van Lotte Willemsen lees je op haar auteurspagina.
