Nieuwe wetten en producten worden vaak pas aangepast nadat het misgaat. Maatschappelijk communicatiestrateeg Mayke van Keep pleit voor scenariodenken vooraf. En legt uit welke rol communicatieprofessionals daarin kunnen spelen.
Er zijn momenten waarop je je afvraagt of de mensen die besluiten nemen over nieuwe regelgeving of het toelaten van nieuwe producten en technologieën ook meenemen wat er mis kan gaan. Niet het optimistische scenario, maar het scenario waarbij slimme, opportunistische of creatieve ondernemers kijken wat ze nog meer met die nieuwe regel of dat nieuwe product kunnen doen. Neem de vape, die aanvankelijk gepresenteerd werd als een hulpmiddel voor rokers die wilden stoppen, of op zijn minst als minder schadelijk alternatief voor roken. Wat minder breed werd verteld: de grote sigarettenfabrikanten zagen hun verdienmodel verdampen en maakten van de vape de ‘opvolger’ van de sigaret. Slim, want de verslaving bleef. Sterker nog: dezelfde industrie had eerder al een bedrijf voor inhalers overgenomen. Wij zagen het als een sympathiek gebaar richting mensen die door het roken longproblemen hadden gekregen. Achteraf gezien was het gewoon portfoliomanagement.
Of kijk naar de fatbike. Geïntroduceerd zonder leeftijdsgrens, met een vermogen dat sommige bromfietsen overtreft. Op het schoolplein zag je ze al rijden voordat de inkt van de wet droog was. Kinderen van twaalf of jonger op volle snelheid door drukke winkelstraten. Ernstige ongelukken volgden. En nu, jaren later, is de overheid nog altijd bezig met reparatiewetgeving. Terwijl de markt allang weer verder is.
Hetzelfde geldt voor nieuwe wetgeving rondom gokken en talrijke andere dossiers. Het patroon herhaalt zich keer op keer: eerst toelaten, dan de problemen inventariseren, dan herstellen. Terwijl je vooraf, met een beetje verbeeldingskracht, een heel eind had kunnen komen. Want de vragen zijn niet zo moeilijk: wie gaat dit product gebruiken buiten de beoogde doelgroep? Wat doet een ondernemer die zijn verdienmodel wil maximaliseren met de regelruimte? Wat gebeurt er als dit product goedkoper wordt, makkelijker verkrijgbaar of gecombineerd met iets anders?
Wie stelt de lastige vragen?
De Amerikaanse overheid begreep na 11 september 2001 dat ze blind was geweest voor bepaalde scenario’s. Schrijvers, regisseurs en producers werden daarom uitgenodigd om mee te denken over hoe vijanden zouden kunnen handelen, welke kwetsbaarheden er waren, welke creativiteit je nodig hebt om het ondenkbare te bedenken. Het USC Institute for Creative Technologies deed dit al langer structureel voor het Pentagon. Niet omdat beleidsmakers dom zijn, maar omdat scenariodenken een vak apart is. Die les is buiten defensie nauwelijks geland, terwijl bij de toelating van producten en het ontwerpen van wetgeving precies deze blik nodig is. Nodig creatieve ondernemers uit om te voorspellen wat anderen met jouw regels gaan doen. Vraag aan scenarioschrijvers wat de onbedoelde consequenties kunnen zijn. Organiseer een team dat probeert de wetgeving te omzeilen, nog voordat ze van kracht wordt.
Het kost tijd. Het kost geld. Maar het bespaart jaren aan herstelwetgeving, maatschappelijke schade en politiek gezichtsverlies. De vraag is niet of we dit kunnen, de vraag is waarom we het nog steeds niet doen. En waarom zouden wij als communicatie-experts het niet oppakken? Wij hebben vaak al intensief contact met creatieven, journalisten en ondernemers die gewend zijn om vanuit scenario’s te denken. Leg de vraag eens voor aan hen en wellicht komen ze met inzichten die binnen de overheid en politiek goed bruikbaar zijn.
