Gedragsexpert Genieke Hertoghs legt uit hoe automatische denkpatronen onze samenwerking sturen – en wat nodig is om je daar bewust van te worden.
Communicatie en samenwerking verlopen grotendeels onbewust. Volgens gedragsexpert en auteur Genieke Hertoghs is dat de reden waarom teams keer op keer in dezelfde patronen vastlopen. Ze weet als geen ander hoe bepalend die onbewuste sturing is: pas na een lange zoektocht kwam ze zelf uit op de overtuiging dat zij zelf oké is – met haar kwaliteiten en tekortkomingen – en de ander ook. Aan de basis daarvan staat een onderwerp waar ze nooit over uitgepraat raakt: de manier waarop ons bewuste en onbewuste brein ons gedrag sturen.
Het bewuste en onbewuste brein
Om te begrijpen hoe die onbewuste sturing werkt, grijpt Hertoghs terug op het werk van psycholoog Daniel Kahneman, die onderscheid maakt tussen twee breinsystemen. Systeem 1, het onbewuste, is de razendsnelle autopilot die dagelijks zo’n 30.000 tot 100.000 beslissingen voor ons neemt, op basis van alle informatie die op dat moment voorhanden is. Dat systeem bespaart energie en voelt comfortabel, maar maakt ook voortdurend fouten: aannames, veronderstellingen en cognitieve biases liggen op de loer.
Systeem 2, het bewuste, trage en rationele breinsysteem, zetten we liever niet aan – het kost energie en vraagt focus. Toch is dat systeem wel in staat om rationeel en analytisch af te wegen en te besluiten op basis van alle beschikbare informatie. Het kan zelfs actief op zoek gaan naar informatie die nog ontbreekt, maar wel nodig is om een goed besluit te nemen.
Het overgrote deel van de tijd heeft ons onbewuste brein de touwtjes in handen, vertelt Hertoghs. Dat systeem heeft de neiging het eigen gelijk te bevestigen met een confirmation bias. Worden we geconfronteerd met een ander geluid, dan keert het onbewuste brein zich af van dat verschil door het eigen gelijk te verdedigen. “Met ons bewuste brein kunnen we zien dat een afwijkend perspectief voeding is die ons rijker maakt. Helaas zetten we dat breinsysteem niet zo vaak aan…”, zegt Hertoghs.
Waarom hardnekkige patronen zo lastig te doorbreken zijn
Gedragspatronen in teams zijn vaak hardnekkig, en dat is volgens Hertoghs geen toeval. Het onbewuste brein verkiest snelheid, comfort en bevestiging van het eigen gelijk – en dat systeem regeert het grootste deel van de dag. Onbewust gedrag geeft bovendien een goed gevoel: het laat dopamine vrijkomen. Onze eigen visie en ons eigen gedrag voelen daardoor al snel als de enige waarheid. Dat zorgt voor oogkleppen en gedoe tussen mensen. Onbewust ijken we voortdurend opnieuw wie er gelijk heeft en hoe we ons tot elkaar verhouden: groter, kleiner, belangrijker, minder belangrijk.
De verschillen tussen mensen zien, waarderen en voeden met het bewuste brein is volgens Hertoghs overduidelijk de juiste route – maar die kost energie, voelt oncomfortabel en werkt traag. “We doen dat dan ook liever niet en schieten graag terug in de onbewuste groef van onze eigen onbewuste programmering”, zegt ze.
Nieuw gedrag verankeren
Patronen doorbreken is één ding, ze ook verankeren is een tweede, stelt Hertoghs. Het begint volgens haar met handelingsperspectief: je ergens bewust van worden is stap één, er vervolgens bewust naar handelen is stap twee. In haar nieuwe boek Van Sabotage naar Succes nodigt ze mensen uit om waarderend de verschillen in elkaar op te zoeken en die samen te smeden tot een gemeenschappelijk en bewust doel. Vanuit dat doel bepaal je samen welke acties, taken en handelingen nodig zijn om het te bereiken. De borging zit voor een deel in de mensen zelf: herhaal je een nieuwe, bewuste werkwijze vaak genoeg, dan landt die in het onbewuste systeem 1 en gaat hij daar automatisch voor je werken.
Daarnaast is het volgens Hertoghs relevant om een andere manier van borging te regelen. Dit kan door een ‘geweten’ te kiezen: iemand in of naast het team die continu monitort, spiegelt en aankaart. Dat hoeft niet per se de leidinggevende te zijn, al is diens commitment wel ondersteunend – net als een cultuur van daadkracht, gelijkwaardigheid en lerend vermogen. Dat brengt ook fundamentele randvoorwaarden in beweging: waarop belonen we, en wat doen we met KPI’s die tijd en energie opslurpen?
Advies aan communicatieprofessionals
Voor communicatieprofessionals die dagelijks nieuwe ideeën proberen te laten landen maar op weerstand stuiten, heeft Hertoghs een duidelijk advies: “Stop met duwen vanuit je eigen gelijk. Zoek de mensen op die het minst op je lijken. Zie dat zij alles in zich hebben wat bij jou ontbreekt of sterker vertegenwoordigd mag worden – ja, óók diegene waarvan je nu denkt: blegh.”
Zodra je bewust verschillen tussen mensen gaat verkennen en waarderend een podium geeft, registreren mensen dat onbewust, legt ze uit. Ze gaan je meer waarde toedichten en je komt beter in positie. Dat brengt je in staat om je verbindende rol als communicatieprofessional steviger te ontwikkelen.
——
Over Genieke Hertoghs
Genieke Hertoghs is auteur van drie boeken, waaronder haar nieuwste boek Van Sabotage naar Succes, en gaf al meer dan 3500 trainingen en lezingen. Met haar werk nodigt zij mensen uit om vanuit een waarderende grondhouding naar zichzelf en anderen te kijken, zodat het potentieel dat mensen in zich dragen beter tot zijn recht komt.
——
Sterker samenwerken in Communicatieteams
Op 1 oktober 2026 tijdens de inspiratiedag Sterker samenwerken in communicatieteams vertaalt Genieke haar kennis naar gedrag in teams. Hoe doorbreek en borg je patronen? Hoe krijg je een gezamenlijke beweging in een team, waardoor een team (nog) beter gaat presteren. Genieke is één van de inspirerende sprekers die we voor deze dag hebben geboekt.
