Opent in een nieuw tabblad
Zoeken
Inloggen
Vorige pagina
Crisiscommunicatie & issuemanagement

Crisiscommunicatie bij stroomuitval: vijf blinde vlekken 

Danique de Jong
Crisiscommunicatie bij stroomuitval_ vijf blinde vlekken

De overheid vraagt organisaties zich voor te bereiden op een langdurige stroomuitval. Maar veel crisisplannen gaan ervan uit dat e-mail, telefoon en intranet blijven werken. Wat als dat niet zo is? Danique de Jong over communiceren als de stroom langdurig uitvalt. 

De boodschap van de overheid is helder: zorg dat je bij langdurige uitval van stroom of water 72 uur vooruit kunt. Burgers krijgen het advies een noodpakket samen te stellen. Maar hoe goed zijn organisaties voorbereid?  

Veel organisaties beschikken over crisisplannen, crisisteams en draaiboeken. Alleen zijn die vaak ingericht op een crisis waarbij digitale kanalen beschikbaar blijven: medewerkers kunnen e-mails ontvangen, het crisisteam vergadert telefonisch of via Teams en informatie verschijnt op het intranet, de website of sociale media. Bij stroomuitval zijn juist die vanzelfsprekendheden onzeker. Niet alleen valt veel dienstverlening of bedrijfsvoering uit, ook de bereikbaarheid van mensen staat onder druk. Daarmee is langdurige stroomuitval bij uitstek een onderwerp waarbij risico- en crisiscommunicatie in elkaar overvloeien. 

1. Je eigen medewerkers zitten ook zonder stroom

Bij een stroomstoring gaat de aandacht bij organisaties al snel uit naar de buitenwereld: klanten, cliënten, de media. Maar extern handelen lukt alleen zolang de interne organisatie blijft functioneren. Juist daar ontstaan praktische vragen. Welke medewerkers zijn nodig om essentiële processen draaiende te houden? Wie komt naar een locatie en wie blijft thuis? Kan de organisatie collega’s opvangen die door uitgevallen verkeerslichten en ontregeld openbaar vervoer niet meer thuiskomen? En zonder laadmogelijkheden kan een medewerker met een elektrische auto onderweg stranden. Welke voertuigen moeten inzetbaar blijven? Zulke vragen lijken vooral relevant voor HR, facilitaire zaken of operations, maar ze hebben ook een communicatiecomponent. Medewerkers moeten tenslotte weten welke keuzes de organisatie maakt en hoe zij moeten handelen als instructies via e-mail, intranet, telefoon of WhatsApp niet aankomen.  

De vraag voor communicatie is dus niet alleen wat je naar buiten brengt, maar vooral: wat moeten medewerkers vóór een stroomuitval weten om tijdens de crisis zelfstandig het juiste te kunnen doen? Een veelgehoorde vuistregel in het vak: zo’n 80 procent van de communicatie kun je al voorbereiden. Vertaal je beleid in protocollen en scenariokaarten. In een scenariokaart leg je bijvoorbeeld de strategie, de stakeholderaanpak, de kernboodschap op hoofdlijnen en een Q&A vast. Zorg dat medewerkers met een cruciale positie de essentie ervan kennen. 

2. De papieren noodlijst en de AVG

In de eerste fase van een stroomuitval kun je telefonie en onlinekanalen mogelijk nog inzetten, al is door overbelasting van het netwerk onzeker hoeveel berichten er doorkomen. Moet je overschakelen op fysieke communicatie? Dan heb je contactgegevens nodig. Als digitale systemen of de cloud uitvallen, zijn online contactlijsten mogelijk niet bereikbaar. Een papieren noodlijst biedt dan uitkomst. De Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) verbiedt zo’n lijst niet, maar je moet wel maatregelen nemen om de persoonsgegevens erop te beschermen. Dat zou kunnen door namen en bijbehorende contact- of adresgegevens te bewaren op twee afzonderlijke lijsten met dezelfde nummering, die je veilig opbergt, bijvoorbeeld in een kluis. Op de ene lijst nummer je voor- en achternamen; op de andere lijst gebruik je dezelfde nummering voor adressen, telefoonnummers of e-mailadressen.  

Controleer en actualiseer de lijsten elk half jaar, zodat je tijdens een crisis niet met verouderde informatie zit. Als communicatieadviseur toets je of de gegevens waarvan het crisisplan uitgaat ook zonder digitale systemen bruikbaar zijn. Breng daarom het crisisteam vooraf bij elkaar om een veilige offline uitwijkmogelijkheid te ontwerpen. Spreek af welke gegevens noodzakelijk zijn, wie ze actualiseert, waar ze worden bewaard en onder welke omstandigheden ze mogen worden gebruikt. Bespreek ook met elkaar hoe je in de kluis komt als de stroom uitvalt. 

3. Formeel niet verantwoordelijk, toch aangesproken

Een organisatie kan tijdens een maatschappelijke crisis, zoals een stroomuitval, formeel beperkt verantwoordelijk zijn en toch publiekelijk worden aangesproken op haar handelen. De grens van de wet is niet automatisch de grens van wat de buitenwereld redelijk vindt. Stel je voor dat je werkt bij een woningcorporatie. In een van de complexen verblijven zorgafhankelijke bewoners. Een andere organisatie levert de zorg. Tijdens een stroomstoring vraagt een bewoner die afhankelijk is van elektrische medische apparatuur de corporatie om noodstroom. Formeel ligt de verantwoordelijkheid bij de zorgorganisatie, maar als de woningcorporatie de melding naast zich neerlegt en het misgaat, rijst de vraag: waarom deed de woningcorporatie niets terwijl ze wist dat een bewoner acuut gevaar liep? 

Maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen is niet hetzelfde als aansprakelijkheid erkennen of zonder grenzen taken van anderen overnemen. Het betekent dat een organisatie zich afvraagt wat zij binnen haar mogelijkheden redelijkerwijs kan doen. Sta in zo’n extreme situatie ook stil bij je missie, visie en kernwaarden. Waar sta je voor en past je handelen daarbij? Zeg je dat je vindingrijk of oplossingsgericht bent, dan verwachten mensen dat ook als je midden in een storm zit. Tijdens een crisis heeft communicatie een wezenlijke adviesrol. Voeg aan de juridische en operationele afweging steeds de perceptie en verwachtingen van de buitenwereld toe: hoe wordt deze keuze gezien? Welke verwachtingen hebben betrokkenen? Een besluit kan juridisch verdedigbaar zijn en maatschappelijk toch als onacceptabel worden ervaren. Dat reputatierisico raakt direct aan vertrouwen en geloofwaardigheid. 

4. Niemand vindt een offlinekanaal dat je niet hebt aangekondigd

Veel crisisplannen veronderstellen dat e-mail, websites, apps, intranet, sociale media of mobiele telefonie beschikbaar blijven. Bij langdurige stroomuitval kunnen sommige kanalen meteen verdwijnen en andere na verloop van tijd, bijvoorbeeld doordat accu’s leegraken of netwerken overbelast raken. Een alternatief kanaal aanwijzen, zoals een fysiek informatiepunt of huis-aan-huiscommunicatie, is daarom verstandig. Maar het is niet voldoende. Mensen zoeken tijdens een crisis eerst op de plekken die ze kennen. Werken die niet, dan vinden zij niet vanzelf een fysiek informatiepunt van jouw organisatie, een gemeentelijk noodsteunpunt of een andere offlineroute waarvan het bestaan nooit is gecommuniceerd.  

Daar ontstaat een risico, want via een niet-functionerend kanaal kun je niet uitleggen waar het vervangende kanaal te vinden is. Wie alternatieve routes pas introduceert tijdens een stroomuitval, is waarschijnlijk te laat. Risicocommunicatie vormt hier de infrastructuur voor crisiscommunicatie. Vertel vooraf waar mensen terechtkunnen, wat zij daar mogen verwachten en wanneer die route in werking treedt. Anders kan een organisatie goede informatie en kanalen hebben, maar toch haar stem kwijtraken. 

5. Gemeente en veiligheidsregio regelen niet alles

Bij stroomuitval hebben gemeenten, veiligheidsregio’s, de rijksoverheid en netbeheerders een leidende rol. Voor andere organisaties is het dan verleidelijk om af te wachten. Toch blijven die organisaties verantwoordelijk voor communicatie met hun eigen stakeholders. De overheid organiseert de maatschappelijke respons, maar neemt niet alle organisatiegebonden vragen over. 

De voorbereiding begint met een eenvoudig, maar vaak niet gevoerd gesprek: waar zijn jullie van, waar zijn wij van en wat blijft ertussen liggen? Zoek in de rustige fase contact met gemeente, veiligheidsregio en andere ketenpartners. Welke informatie verspreiden zij? Op welke voorzieningen kan jouw organisatie aansluiten? Wat moet je zelf regelen? En wie pakt dat gat op waarvoor niemand zich vanzelfsprekend verantwoordelijk voelt? 

Een voorbeeld: een gemeentelijk noodsteunpunt kan een plek zijn waar een woningcorporatie informatie deelt met bewoners, maar dat werkt alleen als je vooraf afspraken maakt én bewoners weten waar dat steunpunt is. Maak vervolgens expliciet wat jouw organisatie zelf moet regelen en welke doelgroepen tussen de bestaande afspraken dreigen te vallen. Deel de afspraken daarna met jouw stakeholders. 

Begin nu, niet als het licht uitgaat 

Door de blinde vlekken in dit artikel heen loopt één rode draad: bij een langdurige stroomuitval bepaalt risicocommunicatie het succes van je crisiscommunicatie. Regie houden betekent dat je vóór de uitval al duidelijk maakt wat mensen moeten doen, wat zij van de organisatie mogen verwachten en waar zij informatie kunnen vinden als de reguliere communicatiekanalen niet meer werken. Wacht daarom niet tot de stroom uitvalt. Agendeer het onderwerp nu binnen je organisatie. Stel de ongemakkelijke vragen en breng de juiste disciplines en ketenpartners bij elkaar. Want wat je vooraf niet organiseert en vertelt, krijg je tijdens de crisis niet meer over het voetlicht. En dan ben je als organisatie uitgespeeld. 

 ——

Over de auteur 

Danique de Jong is adviseur crisiscommunicatie bij Bex* en lid van de Logeion-vakgroep Crisiscommunicatie. Ze helpt organisaties zich voor te bereiden op crises en staat ze bij als het misgaat. 

Blijf op de hoogte

Ontvang onze nieuwsbrief met de laatste inzichten of evenementen.
Bepaal zelf wat je ontvangt.
Inschrijven

Inloggen of account aanmaken

Logeion heeft een nieuwe website – dit betekent ook een nieuwe manier van inloggen

Welkom op onze vernieuwde website!
Om voor het eerst in te loggen, vraag je eenvoudig een nieuw wachtwoord. Klik hieronder op ‘wachtwoord vergeten’.

Gebruik als gebruikersnaam het e-mailadres dat je bij het aanmaken van je account als privé-mailadres hebt opgegeven.

Loop je ergens tegenaan of heb je een vraag? We helpen je graag verder via info@logeion.nl.

Inloggen met je account

Wachtwoord vergeten?

Geen account

Als je nog geen account hebt, kun je er een maken. Na het registeren kom je hier weer terug.
Account aanmaken