Weerstand tegen verandering wordt vaak afgedaan als dwarsliggen. Onderzoek van de Radboud Universiteit laat zien dat er meestal terechte zorgen achter zitten. Met een nieuw instrument achterhaal je welke, zodat je gerichter kunt communiceren.
Een reorganisatie, een andere leefstijl, genderneutrale taal: wie mensen vraagt hun gedrag te veranderen, stuit vaak op weerstand. Dat kan een verandering flink vertragen. Soms strandt ze helemaal.
Daarom is het belangrijk te begrijpen waar die weerstand vandaan komt, vindt communicatiewetenschapper prof. dr. Marieke Fransen van de Radboud Universiteit. ‘Die weerstand komt vaak voort uit heel terechte zorgen. Zo zijn mensen soms bang dat de verandering niet zal werken, dat ze niet de juiste vaardigheden hebben om hun gedrag aan te passen, of dat de verandering hun vrijheid zal inperken.’
Fransens onderzoek daarnaar begon in 2023. Toen wonnen Fransen en haar collega’s Lisa Vandeberg en Adriaan Denkers de Strategische Communicatie Challenge van Logeion, met hun project Weerstand in kaart. Dat leverde de whitepaper Weerstand tegen verandering ontrafeld op.
Op basis daarvan deden ze vervolgonderzoek. Het artikel 12 reasons why people resist change verscheen in oktober 2026 in het vaktijdschrift Basic and Applied Social Psychology. Het beantwoordt een vraag die veel communicatieprofessionals kennen: waarom gaan mensen niet mee in verandering? Het antwoord is niet één reden, maar twaalf.
Van twijfel tot angst voor het onbekende
De onderzoekers onderscheiden deze twaalf redenen:
- Twijfel aan effectiviteit: mensen zijn niet overtuigd dat de verandering werkt.
- Geen persoonlijke relevantie: de verandering lijkt hen niet aan te gaan of niet in hun belang te zijn.
- Ethische bezwaren: de verandering gaat tegen hun principes in.
- Te weinig autonomie: de verandering lijkt hun keuzevrijheid in te perken.
- Angst voor sociale veroordeling: ze zijn bang dat anderen slechter over hen gaan denken.
- Twijfel aan de veranderaars: ze hebben weinig vertrouwen in de competentie van wie de verandering doorvoert.
- Voorkeur voor de status quo: ze zijn tevreden met de huidige situatie.
- Onzekerheid over eigen kunnen: ze zijn bang dat ze hun gedrag niet kunnen aanpassen.
- Te veel inspanning: de verandering kost te veel tijd of moeite.
- Gebrek aan inclusie: ze hebben het gevoel te weinig invloed te hebben op de besluitvorming.
- Aanspraak op beter: ze vinden de verandering oneerlijk en menen dat ze beter verdienen.
- Angst voor het onbekende: ze vinden onzekerheid over wat komen gaat onprettig.
36 vragen naar de echte reden
Op basis van deze redenen ontwikkelden de onderzoekers de Reasons for Resistance to Change Scale (RRCS), een vragenlijst van 36 vragen. Daarmee meet je waarom mensen weerstand voelen tegen een bepaalde verandering. Bij een nieuw vaccin scoorde angst voor het onbekende in de onderzochte groep bijvoorbeeld heel hoog. Mensen die zich verzetten tegen minder vlees eten, noemden vooral een voorkeur voor de status quo. Ook zagen zij er voor zichzelf weinig relevantie in.
Gerichter inspelen op weerstand
‘Als je weet welke redenen vooral zorgen voor weerstand, kun je passende actie ondernemen’, zegt Fransen. ‘Twijfelen mensen of de verandering wel effectief is, dan kun je overtuigend bewijs met ze delen. En zijn ze bang dat ze zelf niet genoeg vaardigheden hebben om te veranderen, dan kun je ondersteuning of training aanbieden.’
Soms is communicatie niet de oplossing. Dan moet de verandering zelf worden aangepast, zodat betrokkenen haar makkelijker accepteren. ‘Er zal altijd weerstand blijven’, zegt Fransen. ‘Dat is ook niet erg. Weerstand kan juist helpen om tot iets beters te komen. Maar in plaats van te speculeren over waarom mensen niet meegaan in een bepaalde verandering, kun je het beter meten.’




