Begrijpelijk schrijven: een noodzaak voor 3 miljoen Nederlanders
Brieven, formulieren, stembiljetten, nieuws: voor miljoenen Nederlanders zijn ze ingewikkelder dan communicatieprofessionals vaak denken. Hanneke Propitius, directeur van Stichting Lezen en Schrijven, legt uit waarom begrijpelijke communicatie geen extraatje is, maar een basisvereiste.
Naar schatting drie miljoen Nederlanders tussen de 16 en 75 jaar hebben moeite met basisvaardigheden zoals lezen, schrijven en rekenen. Dat heeft directe gevolgen voor hoe zij kunnen meedoen in de samenleving: van het volgen van nieuws tot het omgaan met computers en smartphones.
Het bewustzijn daarover groeit, ziet Hanneke Propitius. ‘Dat komt door nieuwe Europese toegankelijkheidswetgeving en meer aandacht voor het onderwerp. Voor de komende gemeenteraadsverkiezingen werkt ProDemos aan duidelijkere stembiljetten, en er wordt een verkiezingskrant in makkelijke taal gemaakt. Maar we zijn er nog lang niet. Er worden nog te veel oplossingen bedacht die voor veel mensen niet te volgen zijn.’
Is begrijpelijk schrijven niet betuttelend?
‘We zijn het gewoon niet gewend. Dat merk je als je het NOS Journaal in makkelijke taal bekijkt. Dat gaat langzamer, er zijn minder onderwerpen en meer uitleg, maar het is absoluut niet betuttelend of kinderachtig. Het zijn gewoon de nieuwsitems, maar dan anders verteld.’
‘We zijn begrijpelijk schrijven niet gewend’
Ook voor literaire teksten geldt dat begrijpelijkheid en kwaliteit elkaar niet uitsluiten. ‘Van auteurs van romans horen we weleens dat ze het lastig vinden om de leefwereld van hun personages gelaagd te beschrijven in toegankelijke B1-taal. Toch zijn er voorbeelden waarin een roman in B1 goed blijft staan. De sleutel: korte zinnen, geen Engels of afkortingen, en vermijd cryptische omschrijvingen en beeldspraak.’
Wat vraagt dit van communicatieprofessionals?
‘Het begint met bewustwording. Als organisatie moet je het onderwerp serieus nemen. In een beleidsplan of strategie moet worden vastgelegd dat niemand wordt uitgesloten en iedereen de informatie snapt.’
Propitius raadt aan om verder te gaan dan trainingen alleen. ‘Werk samen met ervaringsdeskundigen. Dat is iets wat steeds meer overheidsinstanties en bedrijven doen. Dan hoor, zie en ervaar je waar je communicatie niet goed overkomt. Of waar je iets mist.' Ze noemt concrete voorbeelden: een bezoeker die de bordjes in de hal van een gemeentehuis niet begrijpt en in paniek weggaat. Of iemand die bij een balie wordt gevraagd een formulier in te vullen en mee te lezen op een scherm.’
Waar vind je ervaringsdeskundigen?
- Stichting ABC: veel ervaringsdeskundigen zijn hier aangesloten.
- Ervaringsambassades bij gemeenten: lokaal beschikbaar in steeds meer regio's.
- Expertisecentrum Pharos: specifiek gericht op gezondheid en gezondheidsvaardigheden.
- Stichting Lezen en Schrijven: helpt organisaties in contact te komen met ervaringsdeskundigen.
- Expertisepunt Basisvaardigheden: laat zien hoe samenwerken met een ervaringsdeskundige in de praktijk werkt.
------
Over Hanneke Propitius
Hanneke Propitius is directeur van Stichting Lezen en Schrijven. De missie van de stichting is dat overheden en bedrijven hun informatie voor iedereen toegankelijk maken.
------
Dit artikel maakt deel uit van de serie Taal van nu, die eerder verscheen in C — het communicatiemagazine van Nederland. De serie bekijkt de veranderende rol van taal vanuit vijf domeinen: inclusiviteit, framing, begrijpelijkheid, emoji en Engels.