Effectieve gezondheidsvoorlichting aan mensen met lage gezondheidsvaardigheden

Begrijpelijke taal gezondheidkopie.jpgdinsdag 06 september 2016 14:38

Corine Meppelink promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam (afdeling Communicatiewetenschap) op een onderzoek naar effectieve gezondheidscommunicatie, in het bijzonder gericht op mensen met lage gezondheidsvaardigheden. Haar onderzoek toonde aan dat met name het gebruik van eenvoudige taal ertoe leidt dat een boodschap wordt onthouden. Het toevoegen van afbeeldingen helpt, maar alleen bij het verwerken van complexe tekst. Toch zijn er situaties waarin het vereenvoudigen van teksten lastig is. In dergelijke gevallen biedt een animatie uitkomst.
Bron: Corine Meppelink, NWO-nieuwsbrief Begrijpelijke taal, augustus 2016

Door Eveline Boerrigter

Gezondheidsvaardigheden

Veel mensen in onze samenleving, ongeveer 25%, hebben onvoldoende health literacy, oftewel gezondheidsvaardigheden. Hierdoor hebben zij moeite met het selecteren, verwerken, begrijpen en gebruiken van gezondheidsinformatie. Dit is problematisch omdat juist mensen met lage gezondheidsvaardigheden vaak een hogere zorgvraag hebben en minder gebruik maken van bijvoorbeeld bevolkingsonderzoeken dan mensen met hoge gezondheidsvaardigheden. Om informatie over gezondheid beter toegankelijk te maken voor mensen met lage gezondheidsvaardigheden, is er speciale aandacht nodig voor het ontwerp van gezondheidsboodschappen. Het proefschrift bestaat uit verschillende studies waarin de effecten van verschillende boodschapskenmerken (zoals tekstcomplexiteit, illustraties en animatie) op het verwerken van gezondheidsinformatie over het bevolkingsonderzoek naar darmkanker worden ontrafeld. 


Voorbeeldillustratie uit het onderzoek: 'Darmkanker ontwikkelt zich vaak vanuit darmpoliepen, vooral bij mensen van 55 jaar en ouder' © Carola Haven, Medbeeld

Het belang van eenvoudige teksten

Voor communicatieprofessionals is het niets nieuws: begrijpelijke taal is essentieel voor effectieve voorlichting. Hoe belangrijk dit is, bleek uit een experiment naar de invloed van de complexiteit van een tekst en de aanwezigheid van illustraties op de mate waarin iemand zich gezondheidsinformatie herinnert. In deze studie, waaraan ruim 500 mensen van 55 jaar en ouder deelnamen, kreeg iedereen informatie over het bevolkingsonderzoek naar darmkanker te zien. Van deze informatie waren echter verschillende varianten gemaakt, waarbij het tekstniveau eenvoudig of moeilijk kon zijn. Ook kreeg de helft van de deelnemers informatie met afbeeldingen en de andere helft alleen tekst. De eenvoudige teksten (B1-niveau) waren actief geformuleerd, bestonden uit relatief korte zinnen en jargon werd vermeden. De complexe teksten (C1-niveau) bevatten dezelfde informatie, maar dan in lange, passief geformuleerde zinnen vol jargon.


Voorbeeldillustratie uit het onderzoek: 'De ontwikkeling van darmkanker' © Carola Haven, Medbeeld

De uitkomsten van deze studie toonden aan dat eenvoudige informatie beter werd onthouden dan complexe informatie en dat geïllustreerde boodschappen beter onthouden worden dan tekst alleen. Dit laatste bleek echter alleen het geval bij complexe teksten en mensen met lage gezondheidsvaardigheden. Wanneer mensen uit deze groep de complexe tekst lazen, herinnerden zij zich de inhoud beter wanneer deze geïllustreerd was. Het positieve effect van illustraties bij complexe teksten was niet aanwezig bij mensen met hoge gezondheidsvaardigheden. Hoewel hier geen verschil werd gevonden, was er wel een ander belangrijk resultaat: mensen met hoge gezondheidsvaardigheden waren net zo positief over de eenvoudige tekst als mensen met lage gezondheidsvaardigheden, van weerstand was geen sprake.

De meerwaarde van beeld en animatie

Na geconcludeerd te hebben dat afbeeldingen vooral van meerwaarde zijn bij het verduidelijken van complexe teksten, richtte de vervolgstudie zich op de effectiviteit van animaties. Animaties verschillen in twee basale opzichten van geïllustreerde teksten. Allereerst worden teksten in animaties vaak niet geschreven maar gesproken, iets wat vooral voor mensen met lage gezondheidsvaardigheden voordelig kan zijn. Daarnaast beweegt het beeld, in tegenstelling tot statische afbeeldingen. Van beide factoren is het effect op de verwerking van gezondheidsinformatie onderzocht. Ook nu werden 231 personen van 55 jaar en ouder verdeeld in vier condities die allemaal een andere variant van de informatie over het bevolkingsonderzoek te zien kregen. De helft van de deelnemers kreeg een geschreven tekst te lezen op een computerscherm, terwijl dezelfde tekst bij de andere helft werd voorgelezen door een voice-over, in dit geval een radionieuwslezer. De manipulatie van visuele presentatie bestond uit stilstaande illustraties versus bewegende illustraties in de vorm van een animatie. De resultaten van dit experiment laten zien dat gesproken informatie significant beter werd onthouden en leidde tot een positievere attitude onder mensen met lage gezondheidsvaardigheden. Boodschappen met bewegend beeld werden niet per definitie beter onthouden, maar in combinatie met gesproken tekst onthielden mensen met lage gezondheidsvaardigheden significant meer informatie dan in de andere condities. Ook was er in deze groep geen verschil tussen mensen met lage en hoge gezondheidsvaardigheden, een hoopgevend resultaat.

Conclusie

Op basis van deze twee deelstudies van het proefschrift wordt geconcludeerd dat het verlagen van tekstcomplexiteit de belangrijkste strategie is om informatieherinnering te bevorderen. Het toevoegen van illustraties is zinvol om de boodschap te verduidelijken wanneer de tekstcomplexiteit niet verder kan worden verlaagd. Een animatie met voice-over zou dan een goede keuze kunnen zijn. Dit presentatieformat blijkt zelfs in staat de kloof te overbruggen tussen mensen met verschillende niveaus van gezondheidsvaardigheid. Dat men, ongeacht niveau van gezondheidsvaardigheid, even positief was over eenvoudige informatie en animaties, geeft aan dat de informatiematerialen die geschikt zijn voor mensen met lage gezondheidsvaardigheden, ook effectief zijn bij mensen met hoge gezondheidsvaardigheden.

Meer informatie

De twee studies zijn beschreven in de volgende wetenschappelijke artikelen:

C.S. Meppelink, E.G. Smit, B.M. Buurman & J.C.M. van Weert (2015). Should we be afraid of simple messages? The effects of text difficulty and illustrations in people with low or high health literacy. Health Communication, 30 (12), 1181-1189. doi: 10.1080/10410236.2015.1037425 (betaald)

C.S. Meppelink, J.C.M. van Weert, C.J. Haven & E.G. Smit (2015). The effectiveness of health animations in audiences with different health literacy levels: An experimental study. Journal of Medical Internet Research, 17 (1):e11. doi: 10.2196/jmir.3979 (open access)

Samenvatting proefschrift downloaden of meer over het programma begrijpelijke taal.

« Terug

Reacties op 'Effectieve gezondheidsvoorlichting aan mensen met lage gezondheidsvaardigheden'

Geen berichten gevonden

Log in om te kunnen reageren op nieuwsberichten.