Journalistieke vrijheid niet van toepassing op bedrijfsjournalistiek

Dit zijn de belangrijkste conclusies van het afstudeer onderzoek van Lotte Soeterbroek, MA Bedrijfscommunicatie aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Aanleiding voor het onderzoek was de actuele discussie of bedrijfsjournalistiek wel of geen echte journalistiek is. Aan de hand van diepte-interviews met twaalf bedrijfsjournalisten is geprobeerd een antwoord te formuleren op de vraag of bedrijfsjournalisten de theoretische principes van journalistieke vrijheid kunnen en willen toepassen.

Journalistieke vrijheid is in dit onderzoek gedefinieerd als ‘autonomie in waar en hoe ergens over te schrijven' en ‘pluriformiteit in de berichtgeving'. Factoren die journalistieke vrijheid in de weg kunnen staan bleken op basis van de literatuur ‘zelfcensuur' en ‘spreekbuislogica' te zijn. Aan de geïnterviewde bedrijfsjournalisten werd gevraagd of zij journalistieke vrijheid kunnen toepassen, of spreekbuislogica en zelfcensuur journalistieke vrijheid in de weg staan en in hoeverre zij journalistiek vrij willen zijn. Uit de resultaten bleek dat de financiële afhankelijkheidsrelatie die de bedrijfsjournalist heeft met de opdrachtgever journalistieke vrijheid beperkt. Bedrijfsjournalisten zijn nooit volledig autonoom in waar ze over schrijven, maar hebben meer autonomie in hoe ze ergens over schrijven. Ook bleek het niet altijd mogelijk pluriform te zijn: de opdrachtgever beslist uiteindelijk, voornamelijk bij gevoelige kwesties is pluriformiteit in berichtgeving niet altijd gewenst. Binnen de financiële afhankelijkheidsrelatie varieerde de journalistieke vrijheid als gevolg van functie (wel of geen eindredacteur), de opdrachtgever en het aantal jaren dat de bedrijfsjournalist werkzaam is voor een opdrachtgever. Daarnaast bleken er verschillen te zijn in hoe de bedrijfsjournalisten zichzelf zien: de één meer als journalist, de ander meer als communicatieadviseur. Dit bleek van invloed op de wil om journalistiek vrij te zijn. De bedrijfsjournalisten die zichzelf meer als journalist zien, vinden het belangrijker om journalistiek vrij te zijn dan de bedrijfsjournalisten die zich meer als communicatieadviseur zien. De laatste groep vindt het belang van de opdrachtgever zwaarder wegen dan de journalistieke waarde van teksten. Spreekbuislogica en zelfcensuur vinden zij dan ook geen bezwaar, in tegenstelling tot de bedrijfsjournalist die zichzelf meer als journalist ziet.

De resultaten tonen aan dat bedrijfsjournalisten niet per definitie journalistieke vrijheid kunnen toepassen en dat dit wordt beïnvloedt door meerdere factoren. Vervolgonderzoek kan zich richten op de precieze invloed van deze factoren. Ook de invloed van hoe de bedrijfsjournalist zichzelf ziet op de wil om journalistiek vrij te zijn, kan in vervolgonderzoek centraal staan. De resultaten van dit onderzoek tonen in ieder geval aan dat de discussie zich niet moet richten op een vergelijking tussen de algemene journalistiek en bedrijfsjournalistiek. De vraag wat bedrijfsjournalistiek als zelfstandig vakgebied inhoudt en onder welke omstandigheden bedrijfsjournalisten te werk gaan kan de aanleiding zijn voor een nieuwe discussie, waarbij de resultaten van dit onderzoek het uitgangspunt kunnen zijn.