Wat 93,7 procent van de Nederlanders moet weten over opiniepeilingen

Op het dieptepunt van de Lewinsky-affaire bleek de populariteit van Clinton het hoogst. Veel Amerikanen lieten, toen naar hun opinie werd gevraagd, hun bewondering meewegen voor de strijdlust van iemand die onder vuur ligt. Will Tiemeijer gebruikt het voorbeeld in een intrigerend boekje over opiniepeilingen. Na lezing ervan begin je gewoon niet meer aan opiniepeilingen, óf ga je je serieus verdiepen in representativiteit, vraagformulering, de context waarin vragen worden gesteld en de voorkennis van respondenten. Maar je wordt vooral bescheiden en vraagt van burgers niet langer om even vanaf een Haagse beleidsstoel een complexe afweging te maken; als je mening van burgers over beleid wilt hebben, vraag hun dan alleen naar hun eigen ervaring.

Representativiteit blijkt al langer een kritisch punt bij opiniepeilingen. Selectie met een telefoonboek kan niet meer, want dan schiet je langs jongeren zonder vaste telefoon. Populair zijn de zogeheten zelfselecterende steekproeven als Stand.nl of het Eénvandaag-panel. Maar weet jij veel wie er meedoet, en krijg je niet vooral mensen die bovenmatig zijn geïnteresseerd? Veel aandacht besteedt Tiemeijer aan de vraagformulering. Aan de hand van vele voorbeelden blijkt hoe inleidingen op de vraag en de context waarin deze wordt gesteld, doorslaggevend kunnen zijn voor de manier waarop respondenten de koppeling maken tussen enerzijds idealen, belangen, gevoelens en kennis en anderzijds de actuele kwestie die ze krijgen voorgelegd. Lees hoe filtervragen kunnen helpen een vraag behapbaar te maken, maar ook kunnen manipuleren, en hoe ‘non-attitudes’ ervoor kunnen zorgen dat respondenten per saldo vooral de onderzoeker een lol willen doen.