De kracht van de zwerm; zelfsturing in de organisatie

Pakweg veertig jaar geleden riep criminoloog Wouter Buikhuisen de hoon over zich af toen hij crimineel gedrag herleidde naar biologische grondslagen. Dat was in de tijd dat ook in ons vakgebied de overtuiging domineerde dat je mensen kon aanspreken op ‘vrije wil’ en hun vermogen tot een bewuste ‘intentie’ om gedrag te veranderen. Dankzij bioloog Midas Dekkers zijn we in de afgelopen jaren verder ingewijd in de levende natuur en groeit het besef dat de natuur nog veel meer lessen in petto heeft. Wie in die groef verder wil ploegen mag het boekje van Jaap van Ginneken niet laten liggen. We kennen de Amsterdamse massapsycholoog van toegankelijke duidingen van hypes en onderstromen in de publieke opinie (Schokgolven, Breinbevingen). Daarop borduurt hij voort in een mooi vormgegeven boekje. Bij mij resteert deze boodschap: bij dieren en mensen bestaat van huid uit behoefte aan het vinden van - tijdelijke - verbindingen. Herken en erken die behoeften, en stel vast hoe je kunt meebewegen. Iedereen die trekvogels over ziet vliegen of mieren op de grond aan de slag ziet, kent het uiteengaan ('votaliseren') en weer uitwaaieren ('institutionaliseren'). Dat gebeurt ook in en om organisaties. Vertrouw dus eens minder op min of meer makkelijke, mechanische ordeningen van je krachtenveld, maar duid organisaties eens als bewegende zwermen, die – zolang ze op zoek zijn naar verbindingen en oplossingen in een door jou(w organisatie) - bedoelde richting prachtstaaltjes van verandering en vernieuwing bewerkstelligen. 'Zelfsturende innovatie' doopte de auteur de zwermkracht, wat niet verward mag worden met louter een knieval naar Moeder Natuur. Door de confrontatie van de dierenmanieren met enkele sociaal-psychologische theorieën helpt dit boekje de complexiteit van organiseren beter te begrijpen.